alarmشنبه 16 آذر 1398 - 05:22

Saturday 7 December 2019 - 05:22alarm

alarmالسبت 9 رَبيع الثاني 1441 - 05:22

بز مرخز

بز مرخز

 

 تاريخچه

  

بز مرخز كه در منطقه شمال‌غربي استان كردستان پرورش داده مي‌شود تنها بز تك پوششي ايران است. الياف حاصل از اين بز در زبان كردي «مَرَز» نام دارد كه از لحاظ خصوصيات كيفي شباهت زيادي به موهر حاصل از بز هاي آنقوره دارد. مرخز نام روستايي در اطراف شهرستان سقز است كه عده‌اي اين روستا را موطن اصلي بز مرخز مي دانند. 

  

 در خصوص منشا بز مرخز اختلاف نظرهايي وجود دارد. عده‌اي آن را زير نژادي از بز آنقوره تركيه مي‌دانند كه در اثر تلاقي با بزهاي بومي كوهستان و انتخاب طبيعي به شكل كنوني در آمده است. عده‌اي نيز معتقدند كه منشا بز آنقوره تركيه از بز مرخز كردستان ايران است كه با انتقال به ايستگاه‌هاي تحقيقاتي و اجراي برنامه‌هاي اصلاح نژادي به بز آنقوره (كه از شهر آنكارا اقتباس گرديده) تبديل شده است. 

  

 

  

اهميت اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي

  

براساس توليدات، بز مرخز دامي سه منظوره بوده كه با هدف توليد گوشت، الياف پوششي نرم و ظريف (معروف به موهر) و شير پرورش داده مي شود. گوشت آن از نظر كيفي ترد و نرم با طعم و بوي مطبوع و نيز كم چرب است كه در منطقه آرمرده بانه طرفداران زيادي دارد و آن را به ساير گوشت‌هاي ديگر ترجيح مي‌دهند. از شير آن ماست، كره و پنير كوزه‌اي ويژه‌اي درست مي‌كنند كه خوراك روزمره ساكنان منطقه مي‌باشد. از آنجايي‌كه اكثر منطقه صعب‌العبور است، بز مرخز ماده همچون گاو كوچك خانوارها مي‌باشد كه سالانه در حدود 5 تا 6 ماه از شير آن استفاده مي‌شود. از طريق تبديل الياف به نخ و نخ به پارچه توسط دستگاه‌هاي نساجي سنتي بنام جولايي، لباس‌هاي محلي به‌نام رانك و چوخه (شلوار و قبا) تهيه مي‌كنند. همچنين الياف آن جهت تهيه شال، كلاه، ساق بند، جوراب، ژاكت، پشه بند، جانماز، عبا، پَسْتَك (جليقه‌اي نمد مانند است كه براي محافظت در مقابل سرما بي‌نظير است) و غيره كاربرد دارد. 

  

در نتيجه، منطقه از نظر تأمين البسه، گوشت و شير به واسطه وجود بز مرخز كاملاً خودكفا مي‌باشد و اگر زماني بز مرخز در منطقه از بين برود؛ مردم روستاها و كوخ‌ها (محل تجمع يك، دو يا سه خانوار در منطقه) به شهرها سرازير خواهند شد. با افزايش توليد الياف فوق‌الذكر به‌عنوان يك كالاي غيرنفتي ارزآور، مي‌توان آن را به خارج از كشور صادر كرد و مازاد آن را در كارخانجات توليدي كوچك جهت تبديل به نخ و نخ به پارچه و ساخت ساير فرآورده‌ها استفاده نمود. ارزش اقتصادي بز مرخز براساس كيفيت و رنگ موهر توليدي مي‌باشد. 

  

 

  

پراكنش

  

از قديم‌الايام بز مرخز در استان‌هاي كرمانشاه، آذربايجان‌غربي، كردستان و مناطق كردنشين تركيه و عراق نگهداري شده است. ولي اكنون از تعداد آن‌ها كاسته شده و تنها در بخشي از استان‌هاي كردستان و آذربايجان‌غربي ديده مي‌شوند. 

  

نقشه پراكنش بزهاي آنقوره در كشور تركيه نشان مي‌دهد كه اطراف آنكارا و استان‌هاي كردنشين سيرت و ماردين محل پرورش اين بز هستند. 

  

 

  

خصوصيات ظاهري

  

رنگ الياف پوششي اين بز شامل قهوه‌اي روشن تا تيره، سفيد يا نباتي، سياه و شكلاتي مي‌باشد. در بين دامداران رنگ قهوه‌اي به علت استفاده بيشتر در تهيه لباس‌هاي محلي و عدم نياز به رنگرزي مجدد، محبوبيت بيشتري دارد، ولي رنگ سفيد در بازار صنعتي داراي ارجحيت مي‌باشد، زيرا خاصيت رنگ‌پذيري بيشتري دارد. 

  

اين بز چابك و زرنگ با جثه‌اي كوچك بوده، سر مثلثي شكل و متوسط، حدقه چشم برجسته و چشم به رنگ‌هاي مختلف مي‌باشد. پوزه باريك، گوش‌ها صاف، صورت بدون كرك با كمي پوشش در قسمت پيشاني است‌. شاخ در بز نر ضخيم و پيچشي است، درحالي‌كه در بز ماده شاخ باريك و با پيچش ملايم ديده مي‌شود. گردن كوتاه و پوشيده از كرك، تمام سطح بدن، پاها و زير شكم پوشيده از الياف پوششي، سينه كم عمق، پشت تقريباً صاف و پاها باريك و كوتاه مي‌باشد. 

  

 

  

خصوصيات موهر توليدي در بز مرخز

  

                       

صفت

ميانگين

طول دسته الياف: 

13/97

درصد الياف حقيقي: 

96/27

قطر الياف: 

29/7

راندمان: 

78/5

  

 

  

ميانگين اندازه‌هاي ابعاد بدن: 

  

ميانگين اندازه‌هاي برخي از ابعاد بدن بز مرخز در سنين مختلف در جدول زير ارائه گرديده است‌. 

  

 

   

  

اندازه‌هاي ابعاد بدن بزغاله در سنين مختلف (سانتی متر)

  

                                                                                                                                                                                                                                                                       

صفت /سن

تولد

 

شش ماهگي

 

يكسالگي

 

بلوغ

نر

ماده

 

نر

ماده

 

نر

ماده

 

نر

ماده

دور   سينه

32/32

32/541

 

55/8

56/4

 

55/8

56/4

 

72/6

70

طول   بدن

19

18/960

 

27/8

30/4

 

28/7

30/4

 

38/1

37/5

ارتفاع   جدوگاه

28/871

28/927

 

43/7

44/3

 

43/7

44/3

 

56/6

52/4

دور   پوزه

12/66

12/021

 

16/8

16/4

 

16/8

16/4

 

21/2

20/2

عرض   گوش

4/4

4/552

 

6/8

6/6

 

6/8

6/6

 

7/85

7/35

طول   گوش

8/766

9/125

 

-

-

 

14/1

12/8

 

17/9

15/2

  

 

  

اندازه‌هاي ابعاد بدن بزغاله در سنين مختلف (سانتی متر)

  

                                                                                                                                                                                                                 

صفت /سن

نر

 

ماده

تولد

شش ماهگي

يكسالگي

بلوغ

 

تولد

شش ماهگي

يكسالگي

بلوغ

دور   سينه

32/32

55/8

55/8

72/6

 

32/541

56/4

56/4

70

طول   بدن

19

27/8

28/7

38/1

 

18/960

30/4

30/4

37/5

ارتفاع   جدوگاه

28/871

43/7

43/7

56/6

 

28/927

44/3

44/3

52/4

دور   پوزه

12/66

16/8

16/8

21/2

 

12/021

16/4

16/4

20/2

عرض   گوش

4/4

6/8

6/8

7/85

 

4/552

6/6

6/6

7/35

طول   گوش

8/766

-

14/1

17/9

 

9/125

-

12/8

15/2

  

 

  

خصوصيات توليدي: 

  

گوشت: 

  

وزن بدن (كيلوگرم)

  

                                                                        

صفت

ميانگين

نر

ماده

وزن تولد

2/8

2/4

وزن شيرگيري

15/5

14/3

وزن شش ماهگي

21

17/5

وزن نه ماهگي

24

18/2

وزن يكسالگي

36/5

24/3

درصد گوشت لاشه

67/8

58/8

درصد چربي لاشه 

10/5

22/2

درصد استخوان لاشه 

21/8

19

  

 

  

 

  

شير: 

  

                            

صفت

ميانگين

طول دوره شيردهي

196 روز

ميانگين توليد شير در دوره شيردهي

150 ليتر

ميزان چربي شير

4-5 درصد

ميزان پروتئين شير

4-5

درصد چند قلوزايي

33/3

  

 

  

كرك: 

  

                                                

صفت

ميانگين

توليد كرك ساليانه بز نر بالغ 

600 گرم

توليد كرك ساليانه بز ماده بالغ

500 گرم

طول دسته الياف 

13/8-15سانتيمتر

درصد الياف حقيقي 

96/20درصد

انحراف معيار قطر الياف 

7/81

قطر الياف 

30 ميكرون

الياف مدولائي 

0/95درصد

كمپ 

2/76 درصد

راندمان 

78 درصد

  

 

  

 

  

خصوصيات توليد مثلي: 

  

                                 

صفت

ميانگين

سن در اولين زايش

23 ماه

طول دوره آبستني

151-147 روز

درصد باروري

97/6 درصد

درصد دو قلو زائي

32

درصد سه قلو زائي

1/4

درصد بزغاله زائي

142/5

  

 

  

 

  

 

 

  



fiber_new13 آذر 1398: بررسی بروندادهای بخش های تحقیقاتی در شورای پژوهشی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور fiber_new12 آذر 1398: شرکت نمایندگان موسسه تحقیقات علوم دامی کشور در نخستین جشنواره بز مهابادی اردستان fiber_new11 آذر 1398: معرفی اپلیکیشن ساربانیار به عنوان سیستم همیار شترداران (سامانه بهره­ ور شتر) fiber_new11 آذر 1398: برگزاری روز مزرعه سیلوی یونجه با همکاری موسسه تحقیقات علوم دامی کشور fiber_new10 آذر 1398: برگزاری جلسه ارایه عملکرد شش ماهه نخست سال 1398 معاونت برنامه ریزی و پشتیبانی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور
location_onکرج، سه راه رجائی شهر، خیابان شهید بهشتی، روبروی دهقان ویلای اول، کد پستی: 3146618361
منوی سیستم close
vpn_key پنل مدیریتی keyboard_arrow_down
group سامانه کاربران keyboard_arrow_down
school سامانه پرسنل keyboard_arrow_down
close

پشتیبانی فنی

در صورت بروز مشکل در هریک از سرویس ها میتوانید بصورت 24 ساعته در 7 روز هفته با استفاده از فرم زیر و یا راه های ارتباطی درج شده در انتهای فرم با ما در تماس باشید:

مشکل و یا پیام خود را در این بخش وارد نمایید.

mail kooshyar.asri@gmail.com

phone_android 0935-1292903

phone026-34256001-5 (داخلی:386)

close

انتقادات و پیشنهادات

لطفا انتقادات و پیشنهادات خود را در قالب فرم زیر تکمیل و ارسال فرمایید.

close
مراکز استانی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور

لطفا استان مورد نظر خود را از روی نقشه انتخاب نمایید:

close
خدمات پرسنلی

لطفا بخش مورد نظر خود را انتخاب نمایید:

desktop_windows

اتوماسیون اداری

mail

پست الکترونیکی

monetization_on

فیش حقوقی

کانون بازنشستگان

close
سامانه ها

لطفا سامانه مورد نظر خود را انتخاب نمایید:

book

سامانه انتشارات

storage

بانک اطلاعاتی طرح ها

widgets

سامانه سمپات

map

سامانه اطلاعات مکانی نژادهای دام و طیور بومی کشور