alarmپنجشنبه 12 تیر 1399 - 23:37

Thursday 2 July 2020 - 23:37alarm

alarmالخميس 11 ذو القعدة 1441 - 23:37

بز مرخز

بز مرخز

 

 تاريخچه

  

بز مرخز كه در منطقه شمال‌غربي استان كردستان پرورش داده مي‌شود تنها بز تك پوششي ايران است. الياف حاصل از اين بز در زبان كردي «مَرَز» نام دارد كه از لحاظ خصوصيات كيفي شباهت زيادي به موهر حاصل از بز هاي آنقوره دارد. مرخز نام روستايي در اطراف شهرستان سقز است كه عده‌اي اين روستا را موطن اصلي بز مرخز مي دانند. 

  

 در خصوص منشا بز مرخز اختلاف نظرهايي وجود دارد. عده‌اي آن را زير نژادي از بز آنقوره تركيه مي‌دانند كه در اثر تلاقي با بزهاي بومي كوهستان و انتخاب طبيعي به شكل كنوني در آمده است. عده‌اي نيز معتقدند كه منشا بز آنقوره تركيه از بز مرخز كردستان ايران است كه با انتقال به ايستگاه‌هاي تحقيقاتي و اجراي برنامه‌هاي اصلاح نژادي به بز آنقوره (كه از شهر آنكارا اقتباس گرديده) تبديل شده است. 

  

 

  

اهميت اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي

  

براساس توليدات، بز مرخز دامي سه منظوره بوده كه با هدف توليد گوشت، الياف پوششي نرم و ظريف (معروف به موهر) و شير پرورش داده مي شود. گوشت آن از نظر كيفي ترد و نرم با طعم و بوي مطبوع و نيز كم چرب است كه در منطقه آرمرده بانه طرفداران زيادي دارد و آن را به ساير گوشت‌هاي ديگر ترجيح مي‌دهند. از شير آن ماست، كره و پنير كوزه‌اي ويژه‌اي درست مي‌كنند كه خوراك روزمره ساكنان منطقه مي‌باشد. از آنجايي‌كه اكثر منطقه صعب‌العبور است، بز مرخز ماده همچون گاو كوچك خانوارها مي‌باشد كه سالانه در حدود 5 تا 6 ماه از شير آن استفاده مي‌شود. از طريق تبديل الياف به نخ و نخ به پارچه توسط دستگاه‌هاي نساجي سنتي بنام جولايي، لباس‌هاي محلي به‌نام رانك و چوخه (شلوار و قبا) تهيه مي‌كنند. همچنين الياف آن جهت تهيه شال، كلاه، ساق بند، جوراب، ژاكت، پشه بند، جانماز، عبا، پَسْتَك (جليقه‌اي نمد مانند است كه براي محافظت در مقابل سرما بي‌نظير است) و غيره كاربرد دارد. 

  

در نتيجه، منطقه از نظر تأمين البسه، گوشت و شير به واسطه وجود بز مرخز كاملاً خودكفا مي‌باشد و اگر زماني بز مرخز در منطقه از بين برود؛ مردم روستاها و كوخ‌ها (محل تجمع يك، دو يا سه خانوار در منطقه) به شهرها سرازير خواهند شد. با افزايش توليد الياف فوق‌الذكر به‌عنوان يك كالاي غيرنفتي ارزآور، مي‌توان آن را به خارج از كشور صادر كرد و مازاد آن را در كارخانجات توليدي كوچك جهت تبديل به نخ و نخ به پارچه و ساخت ساير فرآورده‌ها استفاده نمود. ارزش اقتصادي بز مرخز براساس كيفيت و رنگ موهر توليدي مي‌باشد. 

  

 

  

پراكنش

  

از قديم‌الايام بز مرخز در استان‌هاي كرمانشاه، آذربايجان‌غربي، كردستان و مناطق كردنشين تركيه و عراق نگهداري شده است. ولي اكنون از تعداد آن‌ها كاسته شده و تنها در بخشي از استان‌هاي كردستان و آذربايجان‌غربي ديده مي‌شوند. 

  

نقشه پراكنش بزهاي آنقوره در كشور تركيه نشان مي‌دهد كه اطراف آنكارا و استان‌هاي كردنشين سيرت و ماردين محل پرورش اين بز هستند. 

  

 

  

خصوصيات ظاهري

  

رنگ الياف پوششي اين بز شامل قهوه‌اي روشن تا تيره، سفيد يا نباتي، سياه و شكلاتي مي‌باشد. در بين دامداران رنگ قهوه‌اي به علت استفاده بيشتر در تهيه لباس‌هاي محلي و عدم نياز به رنگرزي مجدد، محبوبيت بيشتري دارد، ولي رنگ سفيد در بازار صنعتي داراي ارجحيت مي‌باشد، زيرا خاصيت رنگ‌پذيري بيشتري دارد. 

  

اين بز چابك و زرنگ با جثه‌اي كوچك بوده، سر مثلثي شكل و متوسط، حدقه چشم برجسته و چشم به رنگ‌هاي مختلف مي‌باشد. پوزه باريك، گوش‌ها صاف، صورت بدون كرك با كمي پوشش در قسمت پيشاني است‌. شاخ در بز نر ضخيم و پيچشي است، درحالي‌كه در بز ماده شاخ باريك و با پيچش ملايم ديده مي‌شود. گردن كوتاه و پوشيده از كرك، تمام سطح بدن، پاها و زير شكم پوشيده از الياف پوششي، سينه كم عمق، پشت تقريباً صاف و پاها باريك و كوتاه مي‌باشد. 

  

 

  

خصوصيات موهر توليدي در بز مرخز

  

                       

صفت

ميانگين

طول دسته الياف: 

13/97

درصد الياف حقيقي: 

96/27

قطر الياف: 

29/7

راندمان: 

78/5

  

 

  

ميانگين اندازه‌هاي ابعاد بدن: 

  

ميانگين اندازه‌هاي برخي از ابعاد بدن بز مرخز در سنين مختلف در جدول زير ارائه گرديده است‌. 

  

 

   

  

اندازه‌هاي ابعاد بدن بزغاله در سنين مختلف (سانتی متر)

  

                                                                                                                                                                                                                                                                       

صفت /سن

تولد

 

شش ماهگي

 

يكسالگي

 

بلوغ

نر

ماده

 

نر

ماده

 

نر

ماده

 

نر

ماده

دور   سينه

32/32

32/541

 

55/8

56/4

 

55/8

56/4

 

72/6

70

طول   بدن

19

18/960

 

27/8

30/4

 

28/7

30/4

 

38/1

37/5

ارتفاع   جدوگاه

28/871

28/927

 

43/7

44/3

 

43/7

44/3

 

56/6

52/4

دور   پوزه

12/66

12/021

 

16/8

16/4

 

16/8

16/4

 

21/2

20/2

عرض   گوش

4/4

4/552

 

6/8

6/6

 

6/8

6/6

 

7/85

7/35

طول   گوش

8/766

9/125

 

-

-

 

14/1

12/8

 

17/9

15/2

  

 

  

اندازه‌هاي ابعاد بدن بزغاله در سنين مختلف (سانتی متر)

  

                                                                                                                                                                                                                 

صفت /سن

نر

 

ماده

تولد

شش ماهگي

يكسالگي

بلوغ

 

تولد

شش ماهگي

يكسالگي

بلوغ

دور   سينه

32/32

55/8

55/8

72/6

 

32/541

56/4

56/4

70

طول   بدن

19

27/8

28/7

38/1

 

18/960

30/4

30/4

37/5

ارتفاع   جدوگاه

28/871

43/7

43/7

56/6

 

28/927

44/3

44/3

52/4

دور   پوزه

12/66

16/8

16/8

21/2

 

12/021

16/4

16/4

20/2

عرض   گوش

4/4

6/8

6/8

7/85

 

4/552

6/6

6/6

7/35

طول   گوش

8/766

-

14/1

17/9

 

9/125

-

12/8

15/2

  

 

  

خصوصيات توليدي: 

  

گوشت: 

  

وزن بدن (كيلوگرم)

  

                                                                        

صفت

ميانگين

نر

ماده

وزن تولد

2/8

2/4

وزن شيرگيري

15/5

14/3

وزن شش ماهگي

21

17/5

وزن نه ماهگي

24

18/2

وزن يكسالگي

36/5

24/3

درصد گوشت لاشه

67/8

58/8

درصد چربي لاشه 

10/5

22/2

درصد استخوان لاشه 

21/8

19

  

 

  

 

  

شير: 

  

                            

صفت

ميانگين

طول دوره شيردهي

196 روز

ميانگين توليد شير در دوره شيردهي

150 ليتر

ميزان چربي شير

4-5 درصد

ميزان پروتئين شير

4-5

درصد چند قلوزايي

33/3

  

 

  

كرك: 

  

                                                

صفت

ميانگين

توليد كرك ساليانه بز نر بالغ 

600 گرم

توليد كرك ساليانه بز ماده بالغ

500 گرم

طول دسته الياف 

13/8-15سانتيمتر

درصد الياف حقيقي 

96/20درصد

انحراف معيار قطر الياف 

7/81

قطر الياف 

30 ميكرون

الياف مدولائي 

0/95درصد

كمپ 

2/76 درصد

راندمان 

78 درصد

  

 

  

 

  

خصوصيات توليد مثلي: 

  

                                 

صفت

ميانگين

سن در اولين زايش

23 ماه

طول دوره آبستني

151-147 روز

درصد باروري

97/6 درصد

درصد دو قلو زائي

32

درصد سه قلو زائي

1/4

درصد بزغاله زائي

142/5

  

 

  

 

  

 

 

  



fiber_new12 تیر 1399: بازدید دکتر سورنا ستاری معاون علمی و فناوری رئيس‌ جمهور از ظرفیت های تجاری سازی موسسه تحقیقات علوم دامی کشور و شرکت های مستقر در مرکز رشد واحدهای فناور علوم دامی fiber_new11 تیر 1399: برگزاری جلسه جمع بندی چگونگی ادامه کار واحد گاوداری ایستگاه ملی گاودشت در موسسه تحقیقات علوم دامی کشور fiber_new10 تیر 1399: برگزاری روز مزرعه معرفی سیلاژ خوراک کامل دام بر پایه تفاله پرتقال در ایستگاه ملی تحقیقات گاودشت fiber_new9 تیر 1399: انتصاب مدیر داخلی مرکز رشد واحدهای فن آور علوم دامی از سوی معاون پژوهش فناوری و انتقال یافته ها fiber_new8 تیر 1399: دکتر اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور در نشست با مدیران ارشد وزارت جهاد کشاورزی تاکید کرد : پژوهش و تحقیقات كاربردی; آموزش كشاورز محور / در راستای توسعه پایدار كشاورزی
location_onکرج، سه راه رجائی شهر، خیابان شهید بهشتی، روبروی دهقان ویلای اول، کد پستی: 3146618361
منوی سیستم close
vpn_key پنل مدیریتی keyboard_arrow_down
group سامانه کاربران keyboard_arrow_down
school سامانه پرسنل keyboard_arrow_down
close

انتقادات و پیشنهادات

لطفا انتقادات و پیشنهادات خود را در قالب فرم زیر تکمیل و ارسال فرمایید.